Jak analizować swój występ, żeby wiedzieć, nad czym pracować?

Kończysz rywalizację i wracasz myślami do jednej sytuacji. Wiesz, że mogłeś zachować się inaczej, i przez resztę dnia odtwarzasz ten moment. Zastanawiasz się, ile Cię kosztował. Kiedy jednak masz powiedzieć, nad czym popracujesz na kolejnym treningu, zostaje Ci tylko: „Muszę spisać się lepiej”.

Piłkarz może tak wracać do straconej piłki, żeglarz do decyzji na trasie, a kolarz do momentu, w którym został za grupą. W każdej z tych sytuacji warto przyjrzeć się temu, co poprzedziło zdarzenie. Co wtedy widziałeś? Co próbowałeś zrobić? Jakie miałeś możliwości? Sam końcowy rezultat nie odpowie na te pytania.

Dla mnie analiza występu ma prowadzić do konkretu, z którym wejdziesz w dalszą pracę. Może to być zachowanie do powtórzenia, element do poprawy albo pytanie, na które jeszcze nie znasz odpowiedzi. Proponuję zacząć od kilku zapisanych obserwacji. Część sprawdzisz sam, a część warto omówić z trenerem lub osobą odpowiedzialną za dany obszar przygotowania.

Zanim ocenisz cały występ, wróć do swojego planu. Co chciałeś wykonać i na czym miałeś się skupić? Jeśli pracowałeś nad konkretnym elementem, przyjrzyj się sytuacjom, w których miałeś go zastosować. Punktem odniesienia mogą być ustalenia z trenerem, Twoja rola w zespole albo własne założenia na zawody.

Możesz być rozczarowany wynikiem i jednocześnie zauważyć, że zrobiłeś coś zgodnie z planem. Możesz też osiągnąć dobry rezultat, ale dostrzec decyzję lub zachowanie wymagające poprawy. Dlatego przyjrzałbym się zarówno temu, co wyszło, jak i temu, z czego jesteś niezadowolony. Z czym chcesz pracować dalej i na jakiej obserwacji opierasz ten wybór?

Jeśli trudno Ci wskazać takie kryteria, ustal je przed kolejnymi zawodami. Zapisz, co chcesz wykonać i po czym rozpoznasz, że to zrobiłeś. Jeśli pracujesz z trenerem, omów z nim te założenia.

Jak oddzielić fakt od oceny siebie?

„Nie nadaję się do rywalizacji na tym poziomie” jest oceną siebie. „Po nieudanej próbie zmieniłem plan, choć nie pojawiła się nowa informacja” opisuje zachowanie, któremu można się przyjrzeć. Warto sprawdzić, dlaczego podjąłeś taką decyzję i co wiedziałeś w tamtym momencie. Przyjrzyj się też samemu wykonaniu. Możliwe, że decyzja miała uzasadnienie, ale nie udało Ci się zrobić tego, co zamierzałeś.

Własna analiza występu wymaga również miejsca na zdanie „nie wiem”. Jeżeli nie pamiętasz przebiegu sytuacji albo informacji, którymi wtedy dysponowałeś, nie uzupełniaj tej luki pewną odpowiedzią. Zapisz, co wymaga sprawdzenia. Możesz sięgnąć do nagrania, zapisu przebiegu wyścigu lub notatek trenera, jeśli są dostępne. Zaznacz też, co odtwarzasz wyłącznie z pamięci.

Podobnie ostrożnie potraktuj zdanie „zabrakło mi koncentracji”. W którym momencie? Co robiłeś zamiast swojego zadania? Po czym to rozpoznajesz? Takie pytania pozwalają dokładniej opisać problem. Samo hasło nie wyjaśnia jeszcze przebiegu akcji.

O powrocie uwagi podczas rywalizacji pisałem w tekście Koncentracja w sporcie: jak wracać uwagą do zadania. Analizując występ, możesz sprawdzić, w których sytuacjach udało Ci się wrócić do swoich zadań.

Co warto zachować z tego występu?

Wybierz również sytuację, w której udało Ci się wykonać to, nad czym pracujesz. Opisz ją tak samo konkretnie jak błąd. „Dobrze mi poszło” jest zbyt szerokie. Spróbuj nazwać zachowanie i okoliczności, w których je wykonałeś. Dzięki temu masz materiał do rozmowy o tym, co chcesz powtarzać.

Jeżeli trudno Ci wskazać takie zachowanie, wróć do dostępnych zapisów lub omów konkretny moment z trenerem. Nie musisz od razu mieć gotowej odpowiedzi na każde pytanie. Uczciwy przegląd może zawierać zarówno rozczarowanie, jak i zauważenie wykonanego zadania.

Taki zapis daje Ci również konkretne przykłady własnego działania. Możesz do nich wracać, kiedy oceniasz swoje przygotowanie. Ten temat rozwijam we wpisie o budowaniu pewności siebie poza ostatnim wynikiem.

Prosta karta analizy występu

Potraktuj poniższy zapis jako propozycję do sprawdzenia po najbliższym występie. Możesz wrócić do niego wtedy, gdy masz warunki, żeby spokojnie przyjrzeć się temu, co się wydarzyło.

Wyobraź sobie taki zapis żeglarza: „Zmieniłem stronę trasy, gdy zobaczyłem, że rywale płyną inaczej. Nie sprawdziłem wtedy, czy zmieniły się warunki. W kolejnym wyścigu przed podobną decyzją wróciłem do własnych obserwacji. Chcę porównać oba momenty z trenerem i ustalić, jakie informacje brać pod uwagę”. To przykład notatki do rozmowy, a nie gotowa odpowiedź na pytanie o właściwą taktykę.

Następny krok nie musi oznaczać dodatkowego treningu. Może nim być wybranie fragmentu nagrania, zapisanie pytania albo doprecyzowanie założeń na kolejny start. Zmiany dotyczące obciążeń, techniki i taktyki ustalaj z osobami odpowiedzialnymi za te obszary.

Kiedy skończyć analizę?

Zapytałbym: czy mam już coś konkretnego do zrobienia albo wyjaśnienia? Jeśli tak, zapisz to i ustal, kiedy do tego wrócisz. Nie wszystko da się rozstrzygnąć samemu tego samego wieczoru. Kolejne odtwarzanie tej samej sytuacji może nie dostarczyć informacji, których jeszcze nie masz.

Nie proponuję jednej długości analizy dla każdego zawodnika. Ważniejsze jest, czy po jej zakończeniu wiesz, co sprawdzisz dalej. Jeśli wracasz do tych samych zdań i niczego już nie dopisujesz, odłóż notatkę. Zaznacz, do czego chcesz wrócić samodzielnie, a co wymaga rozmowy. Nie musisz w tym momencie oceniać całej swojej przyszłości w sporcie.

Również po udanym występie warto wrócić do ustaleń. Co udało się wykonać? Co wymaga doprecyzowania? Wynik jest ważną częścią występu, ale nadal potrzebujesz wiedzieć, jak przygotować się do następnych zajęć.

Z czym wejdziesz w kolejny trening?

Na początek wybierz jeden występ i spróbuj zrobić ten krótki zapis. Sprawdź, czy potrafisz przejść od ogólnego „było słabo” do konkretnej obserwacji i pytania. Jeśli nie, właśnie to może być temat rozmowy z trenerem lub mentorem.

W mentoringu sportowym możemy przyjrzeć się temu, jak oceniasz swoje działanie i co robisz z wnioskami między kolejnymi występami. Uwzględniamy Twoją dyscyplinę, sposób przygotowania i wsparcie, z którego już korzystasz. Ustalamy, na co masz wpływ i co możesz sprawdzić w codziennym przygotowaniu.

Jeżeli chcesz porozmawiać o takim obszarze pracy, napisz do mnie i opisz jedną sytuację, do której wracasz po występie. Od konkretu łatwiej zacząć rozmowę.